Nocna straż

W środku ciemności świeci mała dziewczynka. Stoi po lewej stronie od środka obrazu, cała ubrana na złoto, z martwą kurą przy pasie, i do dziś nikt nie wie dokładnie, co ona tam robi. Wokół dziecka tłoczy się kompania strzelców kapitana Fransa Bannincka Cocqa, który idzie na czele ubrany na czarno z czerwoną szarfą, a obok niego jego porucznik w jasnożółtym stroju. Krzyżują się lance, bębniarz uderza w bęben, pies cofa się. W 1642 roku Rembrandt nie namalował sztywnego portretu grupowego, lecz scenę wyruszenia w drogę. Nie przyniosło mu to wówczas wyłącznie pochwał - niektórzy z płacących strzelców znikają w półmroku, podczas gdy światło i ruch dominują w obrazie. Właśnie to nierówne traktowanie sprawia, że dzieło to pozostaje żywe do dziś. Nazwa „Straż nocna” jest zresztą wynikiem nieporozumienia późniejszych stuleci: dopiero po przyciemnieniu lakieru scena dzienna stała się nocą.

Ta oprawa traktuje półmrok poważnie i odpowiada na niego odpowiednią ramą. Lola to wąski profil z prawdziwego drewna w kolorze ciemnobrązowym, którego powierzchnia przypomina korę drzewa, a ten brąz pasuje do obrazu lepiej niż jakakolwiek czysta czerń. Tam, gdzie bejca na krawędziach staje się cieńsza, prześwituje ciepłe drewno - ten sam odcień ochry, który na obrazie nadaje barwę podłodze i bębnowi. Rama i obraz dzielą w ten sposób tę samą gamę barw, nie zlewając się jednak ze sobą; profil pozostaje widocznie ciemniejszy od najjaśniejszych fragmentów obrazu, co sprawia, że żółć porucznika wyróżnia się tym bardziej. Obraz o wymiarach 70 x 58 cm zawieszono na satynowanym płótnie, bez szkła, bez passe-partout - to decyzja, która służy obrazowi, ponieważ nic nie stoi między okiem a warstwą farby. Zadziwiające, jak wiele szczegółów wyłania się z cienia: nawet skrzyżowane lance w górnej części obrazu zachowują swój kontur, a wzrok zatrzymuje się na zarumienionej głowie bębniarza na prawym brzegu, ponieważ nadal widoczne są na niej delikatne punkty światła z oryginału.