اتریش، ویانا، بد مورپولي

Kobieta wisi na nagich gałęziach pokrzywionego drzewa, a wiatr rozwiewa jej włosy wśród gałęzi, podczas gdy głowa dziecka przytula się do jej piersi - wokół niej nic poza śniegiem, fioletowo mieniąca się wysoka dolina, odległe szczyty w ostatnim świetle wieczoru. Giovanni Segantini namalował tę scenę w 1894 roku jako część swojego tak zwanego cyklu „Nirwana”, zainspirowanego wierszem potępiającym matki, które wyrzuciły swoje dzieci: błąkają się one po lodowatym świecie pośrednim, aż pojednanie z dzieckiem przynosi im zbawienie. To, co brzmi surowo z moralnego punktu widzenia, na obrazie sprawia przede wszystkim wrażenie spokoju i lekkości. Symbolista i dywizjonista, który ostatnie lata życia spędził w górach Engadyny, składa ten pejzaż z tysięcy delikatnych pasm koloru - bzu, ochry, zimnego błękitu - tak, że śnieg wydaje się migotać, a horyzont lśni niczym cienki złoty pasek. Sama postać pozostaje półprzezroczysta, bardziej zjawą niż ciałem, i właśnie to zawieszenie między surowością tematu a delikatnością malarstwa sprawia, że dzieło jest tak poruszające.

Niniejsza wersja przekłada to na wydłużony format poziomy o wymiarach 68 x 35 cm, który na ścianie wygląda niemal jak panoramiczne okno: krajobraz rozciąga się w szerokości, a drzewo z uwięzioną kobietą stanowi jedyny pionowy akcent. Bez ramy, jako naciągnięte płótno z nadrukowanymi krawędziami na całym obwodzie, dzieło wisi swobodnie przed ścianą - łańcuch górski biegnie po lewej stronie dalej, co nadaje płaskiemu formatowi dodatkową głębię. Z odległości dwóch, trzech metrów całość jawi się jako spokojny pas koloru; dopiero po zbliżeniu się ujawniają się splecione pociągnięcia pędzla Segantini, a satynowa powierzchnia płótna Leonardo sprawia, że złoty odcień na horyzoncie delikatnie się rozjaśnia - jest to szczegół, na którym zatrzymuje się wzrok dłużej, niż można by się spodziewać. Pod dolną krawędzią blejtram rzuca wąski cień; dzięki temu obraz wyraźnie wypełnia przestrzeń, zamiast przylegać do ściany.

Właśnie dlatego, że format jest tak niski, nic się nie narzuca - przechodzi się obok, zatrzymuje się, podchodzi bliżej. Umieszczony nad kredensem lub samodzielnie na spokojnej ścianie ten płaski pas „Zima” wywiera na widza siłę przyciągania, której większe formaty często w ogóle nie są w stanie osiągnąć.