Erupcja Wezuwiusza

To właśnie fascynacja wybuchami wulkanów skłoniła artystów do uwiecznienia na płótnie tych niesamowitych sił natury. Geolodzy stworzyli podstawy tego entuzjazmu już w XVIII wieku, a erupcje Wezuwiusza wzmogły zainteresowanie. W latach 1794-1822 włoski wulkan okazał się tak aktywny, że geologia i wulkanizm stały się dominującym tematem w Europie. Naukowcy wyczuli zmiany w klimacie. Artyści byli mistrzami w obserwowaniu procesów zachodzących w przyrodzie i urzekało ich wprowadzanie zmian do swoich dzieł.

Angielski malarz Turner poruszał się w kręgach naukowców i widział w tryskających lawą erupcjach gór nie tylko aspekt naturalistyczny. Przypisywał estetyczne piękno kształtującemu krajobraz Wezuwiuszowi z jego siłą natury. W okresie powstawania obrazu Turner odwiedził południowe Włochy i wykonał liczne szkice krajobrazu. Szczególna gra świateł i kolory Włoch wspierały jego teorie na temat mocy światła. Zachęcony wymianami z przyjaciółmi z czołowych kręgów geologicznych, angielski malarz zwrócił swoją uwagę na temat wulkanizmu. Eksperymentował z jasną farbą i olejem oraz swoimi pomysłami na erupcję.

To właśnie zlecenie wydawnicze sprawiło, że romantyczny malarz zasiadł do sztalug, by namalować serię akwarel przedstawiających Wezuwiusza. W rezultacie powstała seria o wulkanie w różnych fazach. Spokojna góra przedstawiona jest w taki sam sposób, jak najbardziej spektakularna praca z serii, czyli wybuchająca erupcja.

Jasny jak błyskawica ogień wystrzeliwuje ze szczytu góry, kąpiąc zadymione niebo w mistycznym świetle. Ogniste odcienie ochry i pomarańczy definiowały scenę. Malarz jest doświadczonym obserwatorem i znawcą gry światła. Pozwala, by czarne jak noc niebo rozbłysło, a morze stało się zwierciadłem niebiańskich wydarzeń. Turner użył kolorowej czerni, aby oddać ciemne elementy jego akwareli. Dzięki domieszkom błękitu i zieleni oraz intensywnemu nakładaniu farby Turner uzyskuje kontrast światła i ciemności. Góra jest centralnym punktem sceny i jest wyraźnie przedstawiona w szczegółach. Atmosfera rozmywa się w niemal impresjonistycznej kolorystyce, krajobraz jest uchwycony.

Wypracowanie kontrastów buduje napięcie i pokazuje dramaturgię wybuchu Wezuwiusza. Zupełnym przeciwieństwem jest przedstawienie obserwatorów na dole zdjęcia. Szacunek, ale też spokój i pogoda ducha emanują z postaci, które z oddali obserwują świetliste niebo. Wygląda to jak kontemplacja fajerwerków, wolna od niebezpieczeństwa, jakie niesie ze sobą żarząca się gorąca lawa i skalne bomby. Spokój przenosi się na odbiorcę obrazu, a pierwszym wrażeniem jest piękno erupcji.

Głęboka znajomość warunków świetlnych i niuansów kolorystycznych w przyrodzie sprzyjała Turnerowi, dlatego prace o ziejącej ogniem górze powstawały na podstawie szkiców innych artystów. W rzeczywistości Turner sam nie doświadczył erupcji. Potrafił jednak stworzyć obraz w oparciu o swoją wiedzę i pragnienie poznania.